Chủ tịch Hồ Chí Minh (ảnh tư liệu).

Đối với Hồ Chí Minh, con người vừa tồn tại vừa tư cách cá nhân, vừa là thành viên của gia đình và của cộng đồng, có cuộc sống tập thể và cuộc sống cá nhân hài hòa, phong phú. Người đã nêu một định nghĩa về con người: chữ Người, nghĩa hẹp là gia đình, anh em, họ hàng, bầu bạn. Nghĩa rộng là đồng bào cả nước. Rộng nữa là cả loài người. Quan điểm đó thể hiện ở chỗ Hồ Chí Minh luôn xem xét, giải quyết vấn đề con người với tư cách là những con người cụ thể, hiện thực, trong một giai đoạn lịch sử nhất định. Khi bàn về chính sách xã hội, cũng như ở mọi lúc, mọi nơi, trong mọi hoàn cảnh, Hồ Chí Minh luôn quan tâm đến nhu cầu, lợi ích chính đáng, thiết thực của con người. Đem lại lợi ích cho con người chính là tạo ra động lực vô cùng lớn lao cho sự nghiệp chung, vì xét đến cùng mục tiêu cao cả nhất của chủ nghĩa xã hội chính là "Làm cho nhân dân lao động thoát khỏi nạn bần cùng, làm cho mọi người có công ăn, việc làm, được ấm no và sống trong một đời hạnh phúc". Người đã nhiều lần nhấn mạnh: “Chính sách của Đảng và Chính phủ phải hết sức chăm nom đến đời sống của nhân dân. Nếu dân đói, Đảng và Chính phủ có lỗi; nếu dân rét là Đảng và Chính phủ có lỗi; nếu dân dốt là Đảng và Chính phủ có lỗi; nếu dân ốm là Đảng và Chính phủ có lỗi. Vì vậy, cán bộ Đảng và chính quyền từ trên xuống dưới, đều phải hết sức quan tâm đến đời sống của nhân dân.

Theo Hồ Chí Minh, con người vừa là mục tiêu, vừa là động lực của sự nghiệp giải phóng xã hội và giải phóng chính bản thân mình. Với một giác quan chính trị nhạy bén và sự mẫn cảm kiệt xuất, trong khi lãnh đạo cả nước tiến hành cuộc cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân và cách mạng xã hội chủ nghĩa, Hồ Chí Minh luôn tin vào sức mạnh to lớn của quần chúng nhân dân. Người đã hy sinh cả cuộc đời mình cho dân, cho nước với những tâm nguyện và trăn trở mà ngay cả khi sắp về với thế giới người hiền vẫn day dứt khôn nguôi: "Tôi chỉ có một sự ham muốn, ham muốn tột bậc, là làm sao cho nước ta được hoàn toàn độc lập, dân ta được hoàn toàn tự do, đồng bào ai cũng có cơm ăn áo mặc, ai cũng được học hành" và “Đảng cần phải có kế hoạch thật tốt để phát triển kinh tế và văn hóa, nhằm không ngừng nâng cao đời sống của nhân dân...".

Những quan điểm trên của Bác có hàm ý rộng lớn, sâu xa, chứa đựng rất nhiều nội dung của chính sách an sinh xã hội. Tư tưởng của Bác về an sinh xã hội đã được hình thành từ rất sớm mặc dù chúng ta thấy rằng suốt cả cuộc đời lãnh đạo cách mạng chưa một lần nào Bác nhắc đến cụm từ “An sinh xã hội”. Trong tác phẩm “Đường Cách mệnh” xuất bản năm 1927, phần về vai trò của Công hội Bác đã viết: “Lại có bất thường phí, như để phòng lúc bãi công hoặc giúp những hội khác bãi công, hoặc giúp đỡ những người trong hội mất việc làm, hoặc làm các việc công ích”. Đây chính là ý tưởng manh nha của Bác về chính sách an sinh xã hội.

Sau khi Cách mạng Tháng Tám thành công, chính quyền non trẻ đứng trước nhiều khó khăn với những âm mưu phá hoại của thù trong, giặc ngoài, nạn đói đã ảnh hưởng trực tiếp đến cuộc sống của nhân dân. Dưới sự chỉ đạo của Chủ tịch Hồ Chí Minh, Bộ Tài chính của Chính phủ lâm thời đã ra Nghị quyết giảm 25% thuế điền cho nông dân, các địa phương bị lụt được miễn thuế điền. Ngày 20/11/1945, Chính phủ lâm thời ra thông cáo cho các điền chủ, tá điền và nông dân quy định các điền chủ phải giảm tô 25% cho tá điền, cho tá điền hoãn nợ và bỏ những địa tô phụ. Hồ Chí Minh xác định trách nhiệm của Đảng và Nhà nước đối với nhiệm vụ chăm lo đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân là: "Chính phủ ta đã hứa với dân, sẽ gắng sức làm cho ai nấy đều có phần hạnh phúc. Trong việc kiến thiết nước nhà, sửa sang mọi việc, phải làm dần dần, không thể một tháng, một năm mà làm được hết. Song, ngay từ bước đầu, chúng ta phải theo đúng phương châm việc gì lợi cho dân, ta phải hết sức làm. Việc gì hại đến dân, ta phải hết sức tránh. Chúng ta phải yêu dân, kính dân thì dân mới yêu ta, kính ta".

Từ năm 1947 khi cuộc trường chinh của dân tộc đang ở trong giai đoạn đầy cam go, thử thách và khó khăn bộn bề, Chủ tịch Hồ Chí Minh lại càng đề cao nhiệm vụ phải chăm lo cho đời sống nhân dân. Người đã ban hành Sắc lệnh số 29/SL tạo cơ sở pháp lý đầu tiên cho việc tổ chức thực hiện chế độ Bảo hiểm ốm đau, tai nạn, chăm sóc sức khỏe con người. Trong giai đoạn từ năm 47 đến những năm 50 của thế kỷ XX, để cụ thể hơn quan điểm của Nhà nước về chế độ, chính sách liên quan đến quyền lợi của những giai tầng trong xã hội, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã trực tiếp soạn thảo, ban hành nhiều văn bản đem lại nhiều lợi ích thiết thực cho cán bộ, công chức như: chế độ tiền lương, phụ phí, chế độ trợ cấp bảo hiểm xã hội đối với người lao động; chế độ đãi ngộ quân nhân, ưu đãi người và gia đình có công với đất nước.... Đến những năm 60 của thế kỷ XX, khi mà quyền lợi của người lao được đặt lên hàng đầu, tổ chức công đoàn bước đầu khẳng định được vị thế, vai trò của mình trong việc bảo vệ quyền lợi cho họ thì các chế độ liên quan trực tiếp đến người lao động như: bảo hiểm xã hội, chế độ thai sản, ốm đau, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, chế độ hưu trí, tử tuất càng được Chủ tịch Hồ Chí Minh quan tâm chỉ đạo, ban hành. Người đã căn dặn: “Công đoàn có nhiệm vụ gìn giữ quyền lợi cho công nhân và giúp cho Chính phủ xây dựng đất nước. Chính phủ Việt Nam là một Chính phủ dân chủ sẽ hết sức giúp đỡ về tinh thần cho công đoàn... Luật lao động sẽ ấn định giờ làm, tiền công, bảo vệ đàn bà, người già và trẻ em”. Vì quan tâm đến nhu cầu, lợi ích của các giai tầng trong xã hội - lực lượng không thể thiếu của mọi cuộc cách mạng chính là cơ sở để tạo động lực thúc đẩy cách mạng thành công- Đây là cũng là những yếu tố nền tảng cho an sinh xã hội.

Năm 1962, trong Bài nói chuyện với trường thanh niên lao động xã hội chủ nghĩa Hoà Bình, Hồ Chí Minh đã đưa ra quan niệm về chủ nghĩa xã hội hết sức mộc mạc, giản dị nhưng lại rất sâu sắc và có có sức cảm hoá mạnh mẽ với mọi người lao động đang có khát vọng giải phóng: “Chủ nghĩa xã hội là làm sao cho nhân dân đủ ăn, đủ mặc, ngày càng sung sướng, ai nấy được đi học, ốm đau có thuốc, già không lao động được thì nghỉ”.

Như vậy, có thể khẳng định rằng, cả cuộc đời của Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng như tư tưởng xuyên suốt của Người là tất cả vì dân, vì hòa bình, độc lập, tự do, ấm no, hạnh phúc cho nhân dân. Khi sinh thời, Bác dành nhiều sự quan tâm đến an sinh xã hội, bởi trong đó có các đối tượng là thương binh, bệnh binh, gia đình liệt sỹ, những người đã phải chịu những hy sinh vì nền độc lập, thống nhất của dân tộc. Là người đứng đầu đất nước, Bác thấu hiểu những mất mát lớn lao này và Bác luôn dành tình cảm đặc biệt với họ. Ngày 10/3/1946, trong thư gửi đồng bào Nam Bộ, chiến sỹ ở tiền tuyến và Uỷ ban hành chính Nam bộ Người đã trân trọng viết: “Tôi xin kính cẩn cúi chào vong linh các anh chị em đã bỏ thân vì nước và các đồng bào đã hy sinh trong cuộc đấu tranh cho nước nhà. Sự hy sinh đó không phải là uổng”. Và Người đã nhiều lần nhắc nhở: “Thương binh là những người đã hy sinh gia đình, hy sinh xương máu để bảo vệ tổ quốc, bảo vệ đồng bào.Vì lợi ích của Tổ quốc, của đồng bào, mà các đồng chí chịu ốm yếu, què quặt. Vì vậy Tổ quốc, đồng bào phải biết ơn, phải giúp đỡ những người con anh dũng ấy”.

Khi nói đến an sinh xã hội trong tư tưởng Hồ Chí Minh thì không thể không nói đến một đối tượng cũng được Người đặc biệt quan tâm chính là phụ nữ và vị thế của người phụ nữ trong xã hội. Trải qua những năm bôn ba tìm đường cứu nước, Hồ Chí Minh đã nhận thấy một trong những nhân tố quyết định đối với thắng lợi của cách mạng là: An Nam cách mệnh cũng phải có nữ giới tham gia mới thành công. Chính vì vậy, Hồ Chí Minh cũng luôn gắn nhiệm vụ giải phóng phụ nữ với giải phóng giai cấp, giải phóng dân tộc, giải phóng con người. Trước lúc đi xa, trong Bản Di chúc thiêng liêng, Người biểu dương tinh thần chiến đấu hy sinh và căn dặn toàn Đảng, toàn dân ta phải chăm sóc phụ nữ: “Trong sự nghiệp chống Mỹ cứu nước, phụ nữ đảm đang ta đã góp phần xứng đáng trong chiến đấu và trong sản xuất, Đảng và Chính phủ ta phải có kế hoạch thiết thực để bồi dưỡng, cất nhắc và giúp đỡ để ngày thêm nhiều phụ nữ phụ trách mọi công việc kể cả công việc lãnh đạo. Bản thân phụ nữ thì phải cố gắng vươn lên. Đó là một cuộc cách mạng đưa đến quyền bình đẳng thật sự cho phụ nữ”.

Tư tưởng Hồ Chí Minh về an sinh xã hội còn thể hiện sâu sắc trong việc xây dựng, thực hiện chính sách đối với nhiều đối tượng cụ thể như người cao tuổi, thiếu niên, nhi đồng, thanh niên, trí thức, công nhân, nông dân, học sinh, sinh viên, đồng bào lương giáo, đồng bào các dân tộc thiểu số...Quan tâm, chăm sóc, xây dựng và thực hiện tốt chính sách, chế độ cho mọi đối tượng, mọi tầng lớp trong xã hội chính là an sinh xã hội trong tư tưởng Hồ Chí Minh.

Trong giai đoạn hiện nay, kế thừa và phát huy những tư tưởng của Người, Đảng ta đã đề ra những phương hướng, nhiệm vụ về giải quyết tốt lao động, việc làm và thu nhập cho người lao động, bảo đảm an sinh xã hội. Báo cáo Chính trị của Ban chấp hành Trung ương Đảng khóa XI tại Đại hội đại biểu Toàn quốc lần thứ XII của Đảng đã khẳng định: Trong những năm qua, Đảng và Nhà nước luôn quan tâm xây dựng và tổ chức thực hiện các chính sách an sinh xã hội, phúc lợi xã hội, dân tộc, tôn giáo để giải quyết các vấn đề xã hội... Đặc biệt là đã thực hiện tốt chỉ tiêu giảm nghèo, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, thực hiện nhiều chính sách để ổn định, từng bước nâng cao đời sống nhân dân. Quan tâm thực hiện chính sách chăm sóc người có công. Đã thực hiện có hiệu quả nhiều chính sách đối với người cao tuổi, người khuyết tật, trẻ em, phụ nữ, đồng bào dân tộc thiểu số ở vùng cao, vùng sâu, vùng xa, giảm nghèo bền vững, chăm sóc sức khỏe cho người dân đồng thời tạo điều kiện để người dân chủ động phòng ngừa, giảm thiểu và khắc phục rủi ro trong đời sống, kinh tế, xã hội và môi trường. Đời sống và thu nhập của người dân không ngừng được nâng lên.

Bảo đảm ngày càng tốt hơn an sinh xã hội và phúc lợi xã hội là yêu cầu bức thiết của quá trình phát triển nhanh và bền vững. Với nhận thức mới và quyết tâm cao của Đảng và Nhà nước, bằng sự lãnh đạo sáng tạo của cấp uỷ đảng, sự quản lý chỉ đạo có hiệu lực hiệu quả của chính quyền các cấp, sự tham gia sâu rộng của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các đoàn thể nhân dân và toàn xã hội, nhất định chúng ta sẽ thực hiện ngày càng tốt hơn nhiệm vụ bảo đảm an sinh xã hội và phúc lợi xã hội, nâng cao đời sống vật chất, tinh thần cho nhân dân trong giai đoạn chiến lược tới theo tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh vĩ đại.

Chu Thị Diễm Hương
Trường Chính trị Tuyên Quang