Trong điều kiện Đảng cầm quyền, văn kiện Đại hội không chỉ là tài liệu chính trị mà còn là “bản thiết kế chiến lược” cho sự phát triển của đất nước trong mỗi nhiệm kỳ. Chất lượng văn kiện có tác động trực tiếp đến hiệu quả lãnh đạo của Đảng và hiệu lực quản lý của Nhà nước. Thực tiễn cho thấy, bên cạnh những thành tựu quan trọng, vẫn còn tồn tại khoảng cách nhất định giữa nghị quyết và cuộc sống; nhiều chủ trương đúng đắn nhưng việc thể chế hóa, cụ thể hóa còn chậm; có những mục tiêu được xác định rất rõ song kết quả thực hiện chưa đạt như kỳ vọng. Điều đó đặt ra yêu cầu phải tiếp tục đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng theo hướng không chỉ đề ra đường lối đúng mà còn bảo đảm khả năng thực thi hiệu quả. Từ yêu cầu đó, công tác xây dựng Văn kiện Đại hội XIV đã có nhiều đổi mới quan trọng. Đổi mới không chỉ ở hình thức trình bày mà quan trọng hơn là đổi mới tư duy lãnh đạo. Văn kiện không dừng lại ở việc trả lời câu hỏi “phát triển theo hướng nào” mà còn chú trọng làm rõ “phát triển bằng cách nào”, “ai thực hiện”, “nguồn lực ở đâu” và “trách nhiệm thuộc về ai”. Đây chính là bước chuyển từ tư duy hoạch định chính sách sang tư duy quản trị thực thi, lấy hiệu quả triển khai làm thước đo năng lực lãnh đạo.

Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng diễn ra tại Trung tâm Hội nghị Quốc gia, Thủ đô Hà Nội

Một trong những biểu hiện rõ nét nhất của tư duy hành động là việc Đảng chủ động ban hành và triển khai nhiều nghị quyết chiến lược ngay trước thềm Đại hội XIV. Các nghị quyết tập trung vào những lĩnh vực có ý nghĩa nền tảng và động lực phát triển như hoàn thiện hệ thống pháp luật, phát triển khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, hội nhập quốc tế, phát triển kinh tế tư nhân, giáo dục và đào tạo, văn hóa, y tế, xây dựng đội ngũ cán bộ và sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị.

Điều đáng chú ý là các nghị quyết này không chờ đến sau Đại hội mới được nghiên cứu và triển khai mà đã được thực hiện từ trước. Đây là cách tiếp cận mới trong lãnh đạo của Đảng, thể hiện tinh thần chủ động, quyết liệt, vừa hoạch định chiến lược vừa tổ chức thực hiện. Thay vì “nghị quyết trước, hành động sau”, Đảng đã chuyển sang phương thức “hoạch định và hành động đồng thời”, qua đó rút ngắn khoảng cách giữa chủ trương và thực tiễn, tạo cơ sở thực tiễn quan trọng để hoàn thiện nội dung Văn kiện Đại hội.

Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khoá XIV ra mắt Đại hội

Điểm mới nổi bật khác là lần đầu tiên Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết được gắn trực tiếp với Báo cáo chính trị trình Đại hội. Điều này cho thấy sự thay đổi mạnh mẽ trong tư duy xây dựng văn kiện, từ nhấn mạnh định hướng sang đề cao yêu cầu thực hiện. Các mục tiêu, nhiệm vụ không chỉ được xác định về mặt chính trị mà còn được gắn với giải pháp, trách nhiệm, lộ trình thực hiện và các điều kiện bảo đảm. Cách tiếp cận này thể hiện tinh thần “nói đi đôi với làm”, mục tiêu gắn với giải pháp, giải pháp gắn với trách nhiệm và trách nhiệm gắn với kết quả. Đây cũng là yêu cầu của quản trị quốc gia hiện đại, trong đó hiệu quả thực hiện trở thành tiêu chí quan trọng để đánh giá chất lượng lãnh đạo, chỉ đạo.

Trong Báo cáo về các văn kiện trình Đại hội XIV, Tổng Bí thư Tô Lâm đã nhấn mạnh yêu cầu đề cao hành động, kiên quyết khắc phục tình trạng “nói nhiều làm ít”, “nói hay làm dở”, thiếu kiểm tra, giám sát hoặc triển khai chậm. Thông điệp này phản ánh quyết tâm chính trị rất cao của Đảng trong việc nâng cao hiệu quả thực hiện nghị quyết, coi kết quả thực tiễn là thước đo của năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của tổ chức đảng. Sự chuyển biến từ “nghị quyết định hướng” sang “nghị quyết hành động” cũng mang ý nghĩa phương pháp luận sâu sắc đối với công tác lãnh đạo, chỉ đạo trong thời gian tới.

Trước hết, việc học tập và quán triệt nghị quyết không chỉ dừng lại ở nhận thức mà phải gắn với xây dựng kế hoạch hành động cụ thể. Mỗi cấp ủy, tổ chức đảng, cơ quan, đơn vị phải xác định rõ nhiệm vụ, thời gian thực hiện và kết quả cần đạt được.

Bên cạnh đó, tư duy hành động đòi hỏi đội ngũ cán bộ, đảng viên, nhất là người đứng đầu, phải nâng cao trách nhiệm trong tổ chức thực hiện. Từ chỗ chú trọng nhiều đến quy trình và thủ tục, cần chuyển mạnh sang lấy kết quả thực tiễn làm thước đo đánh giá. Việc kiểm tra, giám sát cũng phải được thực hiện thường xuyên, bảo đảm các mục tiêu, nhiệm vụ đề ra được triển khai đồng bộ, hiệu quả.

Đối với Nhân dân, những đổi mới trong xây dựng Văn kiện Đại hội XIV sẽ góp phần củng cố niềm tin vào sự lãnh đạo của Đảng. Bởi lẽ, giá trị của nghị quyết không chỉ nằm ở những định hướng lớn mà còn được thể hiện thông qua những chuyển biến cụ thể trong đời sống kinh tế, văn hóa, xã hội; trong việc nâng cao chất lượng cuộc sống, bảo đảm an sinh xã hội và tạo động lực cho phát triển đất nước. Có thể khẳng định rằng, sự chuyển biến từ tư duy định hướng sang tư duy hành động là một trong những điểm mới nổi bật của Văn kiện Đại hội XIV. Đây không chỉ là sự đổi mới trong công tác xây dựng văn kiện mà còn phản ánh bước phát triển mới trong phương thức lãnh đạo, cầm quyền của Đảng. Với cách tiếp cận thiết thực hơn, hành động hơn và hiệu quả hơn, Văn kiện Đại hội XIV tạo nền tảng quan trọng để đưa nghị quyết nhanh chóng đi vào cuộc sống, góp phần thực hiện thắng lợi mục tiêu phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc và hiện thực hóa khát vọng phát triển Việt Nam đến năm 2045.