Ngược dòng lịch sử, ngay sau thắng lợi vĩ đại của Cách mạng Tháng Tám năm 1945 khai sinh ra nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, dân tộc ta phải đối mặt với muôn vàn thử thách hiểm nghèo của tình thế vừa củng cố chính quyền non trẻ, bảo vệ thành quả cách mạng, vừa chuẩn bị các điều kiện kiến thiết quốc gia. Giữa bộn bề nhiệm vụ cấp bách ấy, Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh đã dành sự quan tâm đặc biệt cho sự nghiệp xây dựng nền văn hóa mới nhằm củng cố nền độc lập và khơi dậy sức mạnh nội sinh của toàn dân tộc. Kế thừa trực tiếp Đề cương về Văn hóa Việt Nam năm 1943 với ba nguyên tắc cốt lõi là dân tộc hóa, đại chúng hóa, khoa học hóa, ngày 24/11/1946, Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất đã long trọng diễn ra tại Nhà hát Lớn Hà Nội với sự hiện diện của Chủ tịch Hồ Chí Minh, Trưởng Ban Thường trực Quốc hội Bùi Bằng Đoàn cùng hơn 200 đại biểu đại diện giới hoạt động văn hóa cả ba miền Bắc, Trung, Nam.

Tại diễn đàn lịch sử này, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đúc kết tư tưởng mang tính cương lĩnh: “Văn hóa phải soi đường cho quốc dân đi”. Lời hiệu triệu ấy không chỉ tập hợp đội ngũ trí thức, văn nghệ sĩ dưới ngọn cờ kháng chiến, kiến quốc mà còn xác lập vị thế tiên phong, định hướng của văn hóa đối với mọi lĩnh vực của đời sống xã hội. Những tư tưởng, định hướng từ Hội nghị năm 1946 đã liên tục được kế thừa và phát triển qua Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ hai tại Phú Thọ (tháng 7/1948) - biến văn hóa thành một mặt trận sắc bén phục vụ kháng chiến giải phóng dân tộc - cho đến Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ ba (ngày 24/11/2021) nhằm triển khai Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng. Trải qua 80 năm, đường lối văn hóa của Đảng không ngừng được bồi đắp, kết hợp nhuần nhuyễn giữa việc giữ gìn bản sắc truyền thống tốt đẹp của dân tộc với tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại, đưa văn hóa trở thành hồn cốt dân tộc và động lực to lớn bảo vệ, xây dựng Tổ quốc.

Kỷ niệm 80 năm Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất vào năm 2026 đánh dấu một bước chuyển mình mang tính chiến lược về thể chế và tư duy phát triển văn hóa của Đảng, Nhà nước ta. Tiếp nối nền tảng từ Nghị quyết Trung ương 5 khóa VIII và Nghị quyết số 33-NQ/TW khóa XI, ngày 07/01/2026, Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam. Nghị quyết đã nâng tầm tư duy lý luận khi khẳng định: Phát triển văn hóa, con người là nền tảng, nguồn lực nội sinh quan trọng, động lực to lớn, đồng thời đóng vai trò trụ cột và hệ điều tiết cho sự phát triển nhanh, bền vững của đất nước trong kỷ nguyên mới.

Thể chế hóa quan điểm chỉ đạo chiến lược đó, ngày 24/4/2026, Quốc hội khóa XVI đã thông qua Nghị quyết số 28/2026/QH16, chính thức xác lập ngày 24/11 hằng năm là Ngày Văn hóa Việt Nam. Đây là một quyết sách lịch sử thấm đẫm giá trị nhân văn sâu sắc, thể hiện rõ nét qua các chính sách đột phá:

- Quy định người lao động được nghỉ làm việc và hưởng nguyên lương vào Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11).

- Thực hiện miễn hoặc giảm phí, lệ phí dịch vụ tham quan tại các cơ sở văn hóa, thể thao công lập, bảo tàng, di tích và các chương trình chiếu phim, thưởng thức nghệ thuật phục vụ công chúng.

- Định hướng đưa ngày 24/11 từng bước trở thành ngày hội văn hóa lớn của toàn dân, gắn kết chặt chẽ với Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc (18/11) và Tuần văn hóa đại đoàn kết dân tộc.

Việc xác lập Ngày Văn hóa Việt Nam không đơn thuần là thêm một ngày lễ kỷ niệm, mà là sự khẳng định mạnh mẽ quan điểm Nhân dân là chủ thể sáng tạo, gìn giữ, trao truyền và là trung tâm thụ hưởng các giá trị văn hóa. Khi Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11) song hành cùng Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc (18/11) - kỷ niệm 96 năm Ngày truyền thống Mặt trận Tổ quốc Việt Nam (18/11/1930 - 18/11/2026) - hai dòng chảy lớn của dân tộc là “Văn hóa soi đường” và “Đoàn kết, đoàn kết, đại đoàn kết - Thành công, thành công, đại thành công” đã hòa quyện làm một, tạo nên sức mạnh tổng hợp gắn kết cộng đồng từ mỗi nếp nhà, thôn bản, tổ dân phố đến toàn xã hội.

Đối với Tuyên Quang - vùng đất lịch sử vẻ vang từng là “Thủ đô Khu giải phóng”, “Thủ đô Kháng chiến”, nơi Chủ tịch Hồ Chí Minh và Trung ương Đảng đã sống, làm việc, lãnh đạo cuộc kháng chiến giành độc lập - việc phát huy giá trị 80 năm Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất và Ngày Văn hóa Việt Nam càng mang ý nghĩa chính trị, văn hóa đặc biệt sâu sắc.

Quán triệt Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị và Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh Tuyên Quang lần thứ I, nhiệm kỳ 2025 - 2030, các cấp ủy, chính quyền trên địa bàn tỉnh đã nhanh chóng cụ thể hóa bằng những chương trình hành động quyết liệt. Nổi bật là việc triển khai Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam và thực hiện Nghị quyết số 84-NQ/TU ngày 20/4/2026 của Ban Thường vụ Tỉnh ủy về xây dựng và phát triển con người Tuyên Quang toàn diện về đạo đức, nhân cách, trí tuệ, thể lực, thẩm mỹ đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững giai đoạn 2026 - 2030.

Thực tiễn trên địa bàn tỉnh năm 2026 đã chứng minh văn hóa không đứng ngoài kinh tế mà thực sự trở thành động lực trực tiếp thúc đẩy kinh tế - xã hội bứt phá, hướng tới mục tiêu tăng trưởng “hai con số”:

- Tuyên Quang sở hữu kho tàng di sản lịch sử, văn hóa và thiên nhiên đặc sắc từ hệ thống di tích lịch sử cách mạng với Bảo tàng ATK Tân Trào chuẩn bị khánh thành, Danh lam thắng cảnh quốc gia đặc biệt Khu bảo tồn thiên nhiên Na Hang - Lâm Bình, Công viên địa chất toàn cầu Cao nguyên đá Đồng Văn cho đến các lễ hội giàu bản sắc như Lễ hội Thành Tuyên, Lễ hội Hoa Tam giác mạch, Lễ hội Khèn Mông, Chợ Phong lưu Khâu Vai, Lễ hội Nhảy lửa. Nhờ gắn kết hài hòa giữa bảo tồn di sản với phát triển du lịch bền vững và công nghiệp văn hóa, năm 2026, tỉnh vinh dự được tạp chí du lịch quốc tế Time Out bình chọn vào Top 51 điểm đến đẹp nhất thế giới. Chỉ tính riêng 9 tháng năm 2026, toàn tỉnh đã đón trên 3,243 triệu lượt khách du lịch với tổng chi tiêu đạt trên 8.984,2 tỷ đồng, đóng góp quan trọng vào mức tăng trưởng GRDP quý III đạt 8,77% (lũy kế 9 tháng tăng 8,04%).

- Phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa” và cuộc vận động “Toàn dân đoàn kết xây dựng nông thôn mới, đô thị văn minh” được triển khai sâu rộng sau khi tỉnh hoàn thành sắp xếp đơn vị hành chính và vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp thông suốt. Tỉnh phấn đấu năm 2026 đạt tỷ lệ 85% hộ gia đình văn hóa, 84,6% thôn, bản, tổ dân phố văn hóa và 95,7% thôn, tổ dân phố có Nhà văn hóa - Khu thể thao phục vụ sinh hoạt cộng đồng. Đặc biệt, sự giao thoa giữa văn hóa và công nghệ số được đẩy mạnh qua phong trào “Bình dân học vụ số” với 1.929 tổ công nghệ số cộng đồng và 100% trung tâm xã, phường phủ sóng cáp quang, 5G, giúp đồng bào các dân tộc Tày, Dao, Cao Lan, Mông... ở vùng sâu, vùng xa, biên giới thu hẹp khoảng cách tiếp cận và thụ hưởng văn hóa.

- Trước những âm mưu xuyên tạc lịch sử, phủ nhận giá trị văn hóa dân tộc và chia rẽ khối đại đoàn kết của các thế lực thù địch, công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng được triển khai bài bản thông qua Cuộc thi chính luận năm 2026 thu hút hàng nghìn tác phẩm dự thi, cùng việc lan tỏa thông tin tích cực trên các nền tảng số, kiên quyết bài trừ hủ tục lạc hậu, mê tín dị đoan và thông tin xấu độc.

Để giá trị của 80 năm Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất, Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11) và Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc (18/11) thực sự thấm sâu vào mạch sống xã hội, mỗi cấp ủy, tổ chức đảng, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc và từng cán bộ, đảng viên, người dân trên địa bàn tỉnh cần tập trung thực hiện đồng bộ các nhiệm vụ trọng tâm:

1. Đề cao trách nhiệm nêu gương của người đứng đầu và đội ngũ cán bộ, đảng viên trong thực hành văn hóa liêm chính, văn hóa công vụ và chuẩn mực đạo đức cách mạng. Tuyệt đối khắc phục bệnh hình thức, hành chính hóa trong việc tổ chức các hoạt động văn hóa và Ngày hội Đại đoàn kết ở khu dân cư; lấy sự tham gia tự nguyện và mức độ thụ hưởng thực tế của Nhân dân làm thước đo hiệu quả.

2. Tổ chức thiết thực, tiết kiệm, hiệu quả chuỗi hoạt động hưởng ứng Tuần văn hóa đại đoàn kết dân tộc và Ngày Văn hóa Việt Nam từ ngày 10/11 đến 24/11/2026. Đẩy mạnh việc miễn, giảm phí tham quan bảo tàng, di tích; tăng cường các hoạt động ngoại khóa, giáo dục lịch sử, truyền thống cho học sinh, sinh viên - đặc biệt là tại hệ thống các trường phổ thông nội trú liên cấp nơi biên giới vừa được đầu tư xây dựng - nhằm trao truyền ngọn lửa tự hào dân tộc cho thế hệ trẻ.

3. Khuyến khích đội ngũ văn nghệ sĩ, trí thức, nghệ nhân dân gian và người có uy tín, già làng, trưởng bản phát huy tài năng, tâm huyết trong sáng tạo và gìn giữ di sản. Kết hợp chặt chẽ giữa phát triển văn hóa với tương trợ phát triển sinh kế, giảm nghèo bền vững, giữ vững an ninh biên giới và trật tự an toàn xã hội theo tinh thần “lá lành đùm lá rách”.

Tám mươi năm kể từ ngày Chủ tịch Hồ Chí Minh thắp lên ngọn đuốc “Văn hóa phải soi đường cho quốc dân đi”, văn hóa Việt Nam đã và đang khẳng định sức sống mãnh liệt, bản lĩnh kiên cường trước mọi biến thiên của lịch sử. Đón chào Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11) đầu tiên được thể chế hóa ở tầm quốc gia cùng Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc (18/11), Đảng bộ, chính quyền và Nhân dân các dân tộc tỉnh Tuyên Quang nguyện đoàn kết một lòng, biến niềm tự hào truyền thống quê hương cách mạng thành hành động sáng tạo cụ thể, quyết tâm thực hiện thắng lợi Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh lần thứ I, nhiệm kỳ 2025 - 2030, xây dựng Tuyên Quang ngày càng giàu đẹp, văn minh, hạnh phúc, vững bước cùng cả nước tiến vào kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.